به گزارش مفدا – گناباد، تعریف وابستگی به الکل مشکل است؛ ولی به هر حال به نظر می‌رسد یک شخص الکلیک کسی است که بدون خوردن الکل نمی‌تواند به زندگی ادامه دهد، یعنی می‌آشامد تا زنده بماند و زندگی می‌کند تا بیاشامد

وابستگی به الکل شامل انواع وابستگی‌های جسمانی و روانی بوده که در صورت قطع یا کاهش مصرف، دچار علائم شدید محرومیت از الکل خواهد شد. در بسیاری از نوجوانان، الکل اولین انتخاب آن‌ها برای مصرف مواد بوده و در واقع، جوانان و نوجوانان الکل را (هم از نظر میزان و هم از لحاظ دفعات مصرف) بسیار بیشتر از سایر مواد اعتیاد آور مورد مصرف قرار می‌دهند.

اگرچه مصرف الکل در کودکان زیر ۱۴ سال امر شایعی نیست؛ اما اوایل نوجوانی، دوران به‌ ویژه پرخطری برای شروع مصرف الکل به حساب می‌آید. برخی از والدین، صرفاً “تجربه” مصرف الکل در فرزندشان را خیلی پرخطر نمی‌بینند، اما باید بدانند که الکل یک ماده نیرومند و دارای خاصیت تأثیرگذاری بسیار بالا روی خلق است. الکل نه ‌تنها به بر ذهن و بدن تأثیر می‌گذارد، بلکه باعث می‌گردد که نوجوانان قضاوت صحیح و مهارت‌های مقابله خود در برابر آن از دست بدهند.

الکل چیست و چگونه بدست می‌آید؟

الکل یک ماده روان‌گردان است که هشیاری فرد را تغییر داده و ادراکات و رفتار را دگرگون می‌سازد. نوشیدنی‌های الکلی در نتیجه عمل تخمیر از انواع غلات (مثل جو، گندم، برنج)، سبزیجات و میوه‌ها به ‌دست می‎‌آیند. تخمیر یک فرآیند طبیعی بوده که طی آن یک مخمر هوازی روی مواد که قرار است از آن الکل تهیه شود، قرار داده می‌شود. این مخمر مواد قندی را تجزیه کرده و از نشاسته موجود در آن تغذیه می‌کند که طی این فرآیند این روان گردان تهیه می‌شود.

متابولیسم الکل در بدن

جذب اتانول به سرعت از طریق مخاط گوارش و بعد از ۵/۱-۵/۰ ساعت به حداکثر غلظت پالسمایی خود در خون می‌رسد. درکبد متابولیزه می‌شود و ۹۰ % از طریق هوای بازدمی و۱۰ % از طریق ادراردفع می‌شود.

مکانیسم اثر و جذب و دفع

متابولیسم متانول در کبد از ۱۲-۲۴ ساعت بعد شروع می‌شود و متابولیت‌های سمی ایجاد می‌کند. یکی از متابولیت‌های سمی آلدئیدفرمیک است که سپس به اسید فرمیک و اسیدالکتیک تبدیل شده و به دلیل

اسیدوزمتابولیک شدید، می‌تواند باعث کوری گردد. دوز مسمومیت ۳۰ سی سی، باعث مسمومیت و ۹۰-۲۵۰ سی سی، باعث مرگ می‌شود. البته بعضی رفرنس‌ها میزان مسمومیت آن را ۴-۶ سی سی ذکر کرده‌اند.

در صورت مصرف الکل چه اتفاقی می‌افتد؟

روشی که روی هر فرد مصرف‌کننده تأثیر می‌گذارد، به عوامل زیادی بستگی دارد از جمله سن، وزن، جنسیت، محیط اجتماعی، فرهنگ، نژاد، وضعیت سلامت، میزان تحمل، انتظارات فرد، وضعیت خلق، نحوه سوخت و ساز بدنی. ترکیب شدن با سایر مواد ممکن است اثرات این مواد را تشدید کرده و لذا عوارض نامطلوب آن‌ها را افزایش می‌دهد. عوارض الکل بیش از آن‌که از مصرف مداوم این ماده تأثیر بپذیرد، تحت تأثیر میزان مصرف در هر نوبت قرار دارد، بدین معنی که فردی که گهگاهی مصرف می‌خورد، اما حجمی که در هر بار مصرف می‌کند زیاد است، بیشتر از فردی که همان میزان الکل را در نوبت‌های متعدد مصرف می‌کند، آسیب می‌بیند.

حوادثی که پس از مصرف الکل رخ می‌دهد

تصادفات رانندگی ناشی از مصرف که منجر به مرگ می‌گردند، در میان نوجوانان از شیوع بالایی برخوردار است. مصرف الکل همچنین با مرگ‌های ناشی از قتل و خودکشی نیز رابطه دارد.نوجوانانی که الکل مصرف می‌کنند، به احتمال بیشتری درگیر رفتارهای جنسی پرخطر و به تبع آن بیماری‌های مقاربتی می‌شود. نوجوانانی که الکل مصرف می‌کنند، بیش از دیگران قربانی جرایم خشن از قبیل درگیری‌های فیزیکی، تجاوز به عنف و سرقت می‌گردند. افت تحصیلی و ترک تحصیل در نوجوانانی که مصرف کننده هستند، شایع‌تر از دیگران است. فردی که در نوجوانی شروع به مصرف می‌کند، چهار برابر بیشتر از فردی که در بزرگسالی مصرف می‌کند، دچار وابستگی و سوء‌مصرف می‌گردد.

اثرات کوتاه مدت مصرف الکل کدامند؟

به طور کلی مصرف الکل شامل اختلالات جسمی و روانی می‌باشد. الکل به سرعت وارد گردش خون شده و خود را به قسمت‌های مختلف بدن می‌رساند. اغلب سیستم‌های بدنی تحت تأثیر قرار گرفته و فعالیت‌شان مختل می‌شود. بسته به میزان مصرف و شرایط فرد مصرف‌کننده، الکل می‌تواند دامنه وسیعی از اثرات کوتاه مدت و فوری را ایجاد نماید. برخی از آن‌ها عبارتند از: شکسته شدن قید و بندها و ناتوانی در جلوگیری از بروز هیجانات، سرگیجه و برافروختگی چهره در نتیجه اتساع رگ‌های خونی، افزایش ترشح اسید معده، اختلال عمومی در کارکرد مغز و دستگاه عصبی، ایجاد ناهماهنگی کلی در بدن، اختلال در مهارت‌های حرکتی، افت سرعت واکنش به محرک‌های محیطی، پرخاشگری،  اختلال عمومی در حواس، تاری دید و تکلم بریده بریده، تهوع وفقدان هشیاری.

اثرات بلند مدت الکل کدامند؟

۱. اثرات نوشیدن الکل بر غدد درون‌ریز و گوارشی

فعالیت غیرعادی و بیش از حد آنزیم‌های گوارشی تولید شده در لوزالمعده یکی از عوارض مصرف الکل است. تجمع این آنزیم‌ها می‌تواند التهاب لوزالمعده یا پانکراتیت را در پی داشته باشد. پانکراتیت به‌علاوه، می‌تواند زمینه ‌ساز بروز اختلالات جدی دیگر هم بشود.

۲. تأثیر نوشیدن الکل بر التهاب کبد

کبد ترکیبات مضر برای بدن را تجزیه و دفع می‌کند. الکل یکی از این ترکیبات است. مصرف بیش از حد الکل می‌تواند خطر ملتهب شدن کبد، و بروز نارسایی‌های کبدی را افزایش بدهد. التهاب کبد، باعث بر جای ماندن اثر زخم التیام‌نیافته‌ای بر روی آن می‌شود. از این اختلال با اصطلاح سیروز کبدی یاد می‌شود. باقی ماندن اثر زخم بر روی کبد به‌مرور زمان آن را از بین می‌برد. هرچه آسیب واردشده به کبد بیشتر و بیشتر بشود، دفع کردن ترکیبات مضر و سمی از بدن دشوارتر خواهد شد. این مسئله می‌تواند زمینه‌ساز بروز اختلالات دیگر بشود.

جذب الکل در بدن زنان، در مقایسه با مردان بیشتر بوده؛ به‌علاوه، فرایند تجزیه و دفع الکل از بدن زنان، زمان‌برتر است. به همین خاطر کبد زنان سریع‌تر دچار آسیب ‌دیدگی و التهاب می‌شود.نارسایی کبد باعث تجمع ترکیبات سمی و ضایعات در بدن می‌شود و به همین خاطر، تهدیدی بسیار جدی برای سلامتی است و حتی می‌تواند منجر به مرگ بشود. نارسایی کبد ناشی از مصرف الکل در زنان شایع‌تر است. جذب الکل در بدن زنان، در مقایسه با مردان بیشتر بوده؛ به‌علاوه، فرایند تجزیه و دفع الکل از بدن زنان، زمان‌برتر است. به همین خاطر کبد زنان سریع‌تر دچار آسیب ‌دیدگی و التهاب می‌شود.

۳. عوارض مصرف الکل در نامتعادل کردن سطح قند خون

غده لوزالمعده به تنظیم استفاده انسولین بدن و میزان گلوکز موجود کمک می‌کند. مختل شدن کارکرد معمول لوزالمعده از جمله عوارض مصرف الکل است. این اختلال خطر افت قند خون را بیشتر می‌کند. افت قند خون در بدن با اصطلاح هیپوگلیسمی شناخته می‌شود.

۴.عوارض مصرف الکل در دستگاه عصبی مرکزی

گفتار نامفهوم یکی از اولین نشانه‌های مصرف بیش از حد الکل است. مصرف الکل می‌تواند ارتباط معمول میان مغز و بدن را مختل کند. در این صورت حفظ هماهنگی در بدن دشوارتر شده و به دنبال آن حفظ تعادل هم سخت‌تر می‌شود. از نشانه‌های دیگر عوارض مصرف الکل بر روی سیستم عصب مرکزی می‌توان بی‌حسی و مورمور شدن دست‌ها و پا ها، دشوار شدن انتقال اطلاعات به حافظه‌ی بلند مدت، از دست دادن توانایی در تمرکز و ناتوانی در گرفتن تصمیم‌های منطقی، آسیب به لوب پیشانی یا قدامی (مسائلی چون کنترل هیجانات، حافظه کوتاه مدت، قضاوت و... مرتبط با این قسمت مغز است) و خطر ابتلا به سندروم ورنیکه کورساکوف را نام برد.

۵. وابستگی به الکل

بعضی از کسانی که زیاد الکل مصرف می‌کنند، ممکن است به‌مرور زمان هم از لحاظ جسمانی و هم از لحاظ روحی‌روانی به آن وابستگی پیدا کنند. در نتیجه  آن، قطع مصرف الکل بسیار دشوار و بعضا برای سلامتی به‌شدت تهدیدکننده می‌شود. سم‌زدایی ایمن‌ترین راه برای رهایی از وابستگی جسمانی به الکل است. بسته به خطر ناشی از نشانه‌های سم‌زدایی و صلاحدید متخصص، طی کردن روند آن ممکن است نیاز به بستری شدن داشته باشد یا آنکه به‌صورت سرپایی انجام بگیرد. از جمله نشانه‌های قطع مصرف الکل می‌توان به نگرانی و اضطراب، عصبانیت، حالت تهوع، رعشه، فشار خون بالا، ضربان نامنظم قلب و عرق کردن شدید اشاره کرد.

در بعضی موارد که وابستگی شدیدتر بوده، ممکن است نشانه‌هایی مثل تشنج، توهم و روان‌آشفتگی (معمولا به‌همراه تب) بروز پیدا کنند.

۶. عوارض مصرف الکل در دستگاه گوارش

مصرف الکل به‌مرور زمان به دستگاه گوارش آسیب می‌رساند و هرچه مصرف بیشتر باشد، آسیب وارد شده به دستگاه گوارش جدی‌تر خواهد شد. در ابتدای امر بافت‌های دستگاه گوارش دچار آسیب‌دیدگی می‌شوند. به‌دنبال آن روده‌ها دیگر قادر به هضم مواد غذایی و جذب مواد مغذی و ویتامین‌های لازم برای سلامت بدن نخواهند بود. در نهایت هم خطر ابتلا به سوء تغذیه بیشتر می‌شود. عوارض مصرف الکل در دستگاه گوارش می‌تواند به اختلالات و ناراحتی‌های زیر منجر بشود:

افزایش گاز معده، نفخ، احساس سیری کاذب، اسهال یا مدفوع دردناک، ابتلا به هموروئید یا بواسیر، ابتلا به سرطان(سرطان‌های کبد، دهان، گلو، مری، کولون).

۷. عوارض مصرف الکل در دستگاه گردش خون

خطر ابتلا به نارسایی‌های قلبی در کسانی که به‌ طور مکرر الکل می‌نوشند، در مقایسه با افراد عادی بیشتر است. زنان الکلی بیشتر از مردان در معرض خطر ابتلا به این نارسایی‌ها قرار می‌گیرند. از جمله عوارض مصرف الکل در دستگاه گردش خون می‌توان فشار خون بالا، ضربان نامنظم قلب، دشوار شدن پمپاژ خون به قسمت‌های مختلف بدن، سکته مغزی، حمله قلبی و بیماری قلبی را ذکر کرد.

۸. عوارض مصرف الکل برای سلامت جنسی و باروری

بعضی فکر می‌کنند با نوشیدن الکل و رهایی از احساسات بازدارنده و ناشی از خجالت، لذت بیشتری در رابطه  جنسی تجربه خواهند کرد؛ اما حقیقت خلاف این تصور است. مردانی که به‌طور مکرر الکل می‌نوشند، ممکن است دچار اختلال نعوظ بشوند. به‌علاوه مصرف بیش از حد الکل باعث کمتر شدن هورمون‌های جنسی ترشح ‌شده می‌شود و به‌دنبال آن، میل جنسی کاهش پیدا می‌کند. ممکن است قاعدگی زنانی که الکل مصرف می‌کنند متوقف بشود. به‌دنبال این مسئله خطر نازایی برای آنها به‌ مراتب بیشتر می‌شود.

نوشیدن الکل در دوران بارداری خطراتی چون زایمان زودرس، سقط شدن جنین، یا تولد نوزاد مرده را به‌ دنبال خواهد داشت. اگر هم کودک به دنیا بیاید، خطر ابتلا به برخی اختلالات، آینده او را تهدید خواهد کرد. جدی‌ترینِ این اختلالات شاید سندرم ناهنجاری‌های جنینی ناشی از الکل در انگلیسی FASD باشد که این سندرم، نشانه‌هایی چون ظاهر غیرطبیعی نوزاد، کوتاهی قد، وزن کم و … دارد.

۹. عوارض مصرف الکل در دستگاه عضلانی‌اسکلتی

یکی دیگر از عوارض مصرف الکل در بلند مدت ضعیف شدن استخوان‌ها است. ضخامت استخوان‌ها کم می‌شود، ضعیف‌تر شده و خطر شکستن‌شان به‌هنگام زمین خوردن یا ضربه خوردن بیشتر می‌شود. در صورت بروز شکستگی هم به مدت‌زمان بیشتری برای بهبودی‌شان نیاز خواهد بود. مصرف بیش از حد الکل ضعف و گرفتگی (انقباض دردناک) عضلانی را هم می‌تواند به‌دنبال داشته باشد. این ضعف و گرفتگی در نهایت به آتروفی تبدیل خواهد شد. آتروفی، اختلالی است که طی آن پوست یا عضلات قسمتی از بدن به‌خاطر دریافت نکردن خون کافی به‌مرور تحلیل می‌روند.

۱۰. عوارض نوشیدن الکل برای دستگاه ایمنی

مصرف بیش از حد الکل، باعث ضعف دستگاه ایمنی و دشواری دفاع در برابر میکروب‌ها و ویروس‌های بیماری‌زا می‌شود. مصرف الکل در بلندمدت خطر ابتلا به ذات‌الریه یا سل را بیشتر می‌کند؛ به‌علاوه خطر ابتلا به سرطان دهان، سرطان سینه و روده بزرگ نیز می‌توانند خطرساز و مهلک باشند.

نویسنده: شیما ثانوی، عضو سرویس آموزشی پژوهشی مفدا گناباد

بیشتر بخوانید:

الکل و زندگی دانشجویی